Üretim Süreçlerinde Etkinlik Ve  Katma Değer Analizi

Üretim Süreçlerinde Etkinlik Ve  Katma Değer Analizi

Üretim Süreçlerinde Etkinlik Ve  Katma Değer Analizi

Atilla Filiz
Üretim süreçlerinin iyileştirilmesi ile ilgili konuları “Süreç Yönetimi ve İyileştirmede Verimlilik Analizlerinin Rolü”, “Süreç İyileştirmede Altı Sigma Trendi Yükseliyor”, “İş Süreçlerinde En Zayıf Halka -Kısıt Teorisi “ başlıkları İle, geçtiğimiz sayılarda  yazdım. Bu yazımda da  sürecin etkinliğini ölçmede kullanılan, değer analizinden yani  üretim sürecine katma değeri olan ve olmayan faaliyetlerin analizinden  söz edeceğim. Nedenine gelince: gündemden hiç düşmeyen ve düşmeyecek olan rekabet baskısının, çalışma performansını sistemli olarak iyileştirmeyi ve sürdürmeyi gerektirmesidir. Buna kısaca “ Sürekli iyileştirme” adı veriliyor.

Şirketler boyutlarından bağımsız olarak, yani hangi büyüklükte olurlarsa olsunlar, karlılık, kalite, teknoloji ve sürekli gelişme ile ilgili talepleri karşılamayı hedef alırlar . Nedeni çok basit. Çünki varlık sebepleri para kazanmak.

Üretim teknolojisindeki hızlı gelişmeler işletmelerde  her aşamada etkisini gösteriyor. Hız kadar önemli olan bir diğer faktör de üretim teknolojisindeki değişiklikler.  İşletmelerin satıcı ve alıcı ile oluşturdukları değer zincirinin her aşamasındaki rekabet, işletmeleri yeni arayışlara ve stratejilere yönlendirmektedir. Stratejik olarak  avantaj elde etmek ve bu üstünlüğü sürdürmek için  kaynakların çok iyi şekilde değerlendirilmesi ve amaçlar doğrultusunda kullanabilmesi önemli ve zorunlu hale gelmiştir.
 
Genel olarak, işletme girdileri hammadde, işgücü ve sermaye olmaktadır. Ancak değişen pazar yapısına zamanında  cevap verebilmek, girdiler arasına önemli bir faktörü dahil etmiştir ki bu da zamandır. Tam zamanında üretim (JIT), sürekli iyileştirme, toplam kalite yönetimi ve kısıtlar teorisi gibi anlayışların ortak paydasında  zaman kavramı yer almaktadır.
Zamanın,  satıcılar ve alıcılar için de aynı anlamı ifade etmesi dolayısıyla, rekabetçi avantaj elde etmede "zaman", "maliyet" gibi stratejik bir güç olarak kabul görmüştür
 
 İşletmelerde Zaman Tanımı

Zaman, üretim öncesi, üretim aşaması ve üretim sonrası süreçte farklı şekilde tanımlanmaktadır. Ancak bu süreçlerde aşırı hız, zamanın etkin kullanımı ile eş anlamlı değildir. Hız çok önemli ancak doğru yolda olmanın ön koşul olduğu göz ardı edilmemelidir.

Bu süreçlerde gerekli faaliyetlerin, zamanın etkin kullanımı ile yerine getirilmesi, işletmelerin rekabet ortamında avantaj sağlayacaktır. İşletmeler, rekabetçi strateji seçenekleri arasında fiyat/maliyet, kalite, teslim hızı, teslimde güvenilirlik, müşteri hizmetleri, ürün tasarımı ve ürün imajı gibi  faktörlerin tümünde mükemmelliğe ulaşamadığından, bunlardan birine ya da bunlardan oluşturulan bir gruba yoğunlaşma düşüncesi, rekabetçi avantaj için belirli bir yönü belirlemektedir. Örneğin bir işletme, kalite ve zamanı esas alarak rekabet ederse, kaliteli ürünleri zamanında teslim edebilmesine göre değerlendirilir.

 Zaman tabanlı rekabet, işletme faaliyetlerinin önemini tanımlayan bir işletme stratejisidir. Bu rekabet anlayışında, sistemde zamanın azaltılması ile üretim süresinin ve müşterilere ürünlerin teslim süresinin kısaltılması amaçlanır.

Zaman tabanlı rekabet stratejileri, yeni ürünler için kısa üretim süresi yanında pazarın taleplerine anında cevap vermeyi ve mevcut ürünler için güvenilir teslim sürelerini esas almaktadır.

Maliyetlerin azaltılması önemli bir yönetim amacıdır. Ancak rekabetçi avantaj sağlamada tek başına yeterli olmamaktadır. Müşteriler sadece düşük fiyat ve maliyetle yetinmeyip, kalite, hız ve zaman beklentilerinin karşılanmasını da istemektedirler
 
Sipariş ve teslimi arasında en kısa zaman dilimi müşterilerin değer verdiği bir olgudur. Bu süre, zamanında teslim şeklinde ölçülmektedir. Müşteriye zamanında teslim süresi yanında, üretim  sürecindeki sürenin azaltılması da önemli bir amaçtır.  En geniş tanıma göre tüm süreç, bir müşteriden siparişin alınması ile başlamakta ve siparişin müşteriye teslimi ile sona ermektedir.

Dar kapsamlı tanıma göre süreç, malzemenin üretim tesisindeki hareketine göre, malzemenin üretime alınması ile başlamakta ve üretilen ürünün mamul ambarına teslimi ile sona ermektedir.

Genel olarak süreç, çok sayıda fonksiyonu ve bu fonksiyonlardaki faaliyeti içerisinde barındıran bir yapıdır. İşletmelerde de, faaliyetlerin gerçekleştirilmesi sonucu değer yaratılıp yaratılmadığına bakılarak analiz yapılmalıdır.
 
Değer Analizi ve Katma Değer
İşletme fonksiyonlarının yerine getirilmesi için tekrarlanarak yerine getirilen işlemler İşletme ortamında faaliyet  adını alırlar. Faaliyetler,  ikiye ayrılmaktadır: Katma değer yaratan ve katma değer yaratmayan faaliyetler.

Daha geniş bir ifade ile katma değer yaratan faaliyet, müşteriye sunulan ürün ya da hizmetin değerini artıran faaliyetlerdir. Bunun tersine, katma değer yaratmayan faaliyetler, üretime harcanan zamanı artırmakta fakat, ürün ve/veya hizmetin değerini artırmamaktadır. Katma değersiz faaliyetler, müşteri açısından gereksiz faaliyetlerdir. Maliyetlerde artışa neden olan bu faaliyetler JIT (Tam Zamanında Üretim) felsefesine göre israftır ve ürün/hizmetin kalite ve pazar değerini etkilemeksizin azaltılmalı ya da ortadan kaldırılmalıdır.

Faaliyet analizi için, önce işletmedeki süreçler tanımlanmalıdır. Süreçte üretim, dağıtım, satış, yönetim ve diğer fonksiyonlar yer alır. 
Değer analizi ise çok genel tanımıyla, hangi seçeneğin daha iyi üreteceğini saptamak ve gerekli fonksiyonların en düşük maliyetle elde edilmesine çalışmaktır. Bunun için de hangi fonksiyonların gerekli olduğuna karar verilmesi ve buna bağlı olarak gereksiz maliyetlerin elimine edilmesi gerekmektedir. Gereksiz maliyetleri elimine etmek; kalite, güvenilirlik, tüketici arzusu ve çekicilik gibi faktörlerden fedakarlık yapmak şeklinde anlaşılmamalıdır.
Değer analizinde;    ürünün fonksiyonu , bu fonksiyon gerekli olup olmadığı,   maliyeti ,  aynı fonksiyonu başka hangi ürünün yerine getirebilleceği, bunun maliyetinin ne olacağı gibi sorulara cevap aranır.
 
Müşteri ve pazarlamayı dikkate alarak; bir ürünün temel fonksiyonlarının yanısıra, kolaylık sağlaması, güvenilirlik sağlaması, kullanıcıyı cezbetmesi ve kullanıcıyı tatmin etmesi ile ilgili fonksiyonlar da bu analize dahil edilmelidir. Tüm ürün ve müşteri gözönüne alınmalı, temel olmayan, fakat müşteri için önemli olan estetik fonksiyonlara da yer verilmelidir.

Değer Kavramı
Değer, fonksiyonun beklenen kalite ve zamanda gerçekleşmesini, mümkün olan minimum maliyetle elde ederken ortaya çıkar. Değerin maliyetle direkt olarak bağlantısı yoktur. Bir ürünün değerinin ortaya konulabilmesi için aynı performansı sağlayabilen bir ürünle mukayese edilmesi gerekmektedir. Değer, bir nevi, kişinin herhangi bir şeyi almak veya vermek konusundaki arzusuyla ölçülebilen bir kavram olarak görülebilir.


Değer Kavramı:  Maliyet Değeri, Değişim Değeri, Kullanım Değeri, Etkileyici Değer gibi ifadelerle tanımlanır.
 
Üretim Süreç Etkinliği

Üretim sürecinde yer alan ve üretimin gerçekleştirilmesindeki faaliyet ve işlemlerin süresi , toplam üretim süresini oluşturur. Üretim sürecinde belirli faaliyetler gerçekleştirilirken bunların önemli bir kısmı üretilecek ürün üzerinde değişikliğe neden olmayan faaliyetlerdir. Yani  İşlem faaliyetleri dışında kalan faaliyetler, katma değer yaratmayan faaliyetleridir. Bu faaliyetlerin üretim süresi içindeki oransal ağırlığının  hesaplanması ile  katma değer analizi yapılmış olur. Diğer yandan üretim sürecinde yer alan toplam faaliyetler arasında yapılacak oransal karşılaştırma ile üretim süreç etkinliği hesaplanır. Üretim süreç etkinliği, katma değer yaratan işlem süresinin, süreçteki tüm faaliyetlere ilişkin toplam süreye bölünmesi ile hesaplanır.

Bir üretim sürecinin üretim süreç etkinliği yardımı ile değer analizine tabii tutulması sonucunda, işletmede tüm üretim sürecinin toplam süresi içerisinde yer alan ve değer analizine tabi tutulan tüm faaliyetlere ilişkin sürelerin azaltılıp azaltılamayacağı sorgulandığında  süreç etkinliği ve değeri  analiz edilmiş olur.
Üretim sürecinin toplam süresini oluşturan katma değer yaratmayan faaliyetlere ilişkin sürelerin kontrol altına alınıp azaltılması, katma değer yaratan faaliyetlere ilişkin süreye göre kısa dönemde, daha kolay olacaktır. Ancak, katma değer yaratan faaliyetlerin süresinde azalma, sürecin iyileştirilmesi ile mümkün olacağından uzun dönemli bir plan içinde yer alacaktır.

Buradan şu sonuca ulaşılmaktadır: Üretim süresinin azaltılması, genel anlamda  maliyet ve müşteri tatmini gibi göstergelerde olumlu bir etki yaratmaktadır. Üretim süresinin azaltılması, üretim parti büyüklüklerini azaltmakta ve büyük ölçüde esneklik sağlamaktadır. Esneklik, müşteri ihtiyaçlarına cevap verme ile ilgilidir.
Uzun üretim süreleri, depolama, elde tutma ve diğer genel üretim giderlerinde artışa neden olmaktadır. Katma değer yaratmayan faaliyetlerin azaltılması genel üretim giderlerinde azalmayı beraberinde getirecektir.

Bununla beraber, üretim sürecinde etkinliğin sağlanması ve katma değer yaratmayan faaliyetlerin azaltılması, süreçteki stokların azalması ile sonuçlanacaktır. Bu, stoklara bağlanan paranın serbest kalması ya da diğer faaliyetleri için kullanılması demektir.

Yarı mamullerin azalması ile, bu stoklar için depolama ve taşıma için ihtiyaç duyulan alan da azalacaktır. Bu sayede, genel üretim giderleri ve gelecek dönemler için ilgili alanlar için ek harcama yapılması önlenmiş olacaktır.

Kısa üretim süreleri, ürünlerin zamanında teslimini kolaylaştıracak, zamanında teslim, müşteri memnuniyetini artıracaktır.
Süreçte bekleme, stokta bekleme ve gereğinden çok ürünlerin taşıma sırasında hasar riski, kalite yönünden kayıplara yol açar.  Süreçte etkinlik sağlanması ile bu katma değersiz faaliyetler azaltılarak yada ortadan kaldırılarak değer ve kalite aynı anda gerçekleştirilmiş olur. 
Üretim sürecinde faaliyetler arasında bekleme, taşıma, kontrol gibi faaliyetlerin sürelerinin azaltılması yarımamul stoklarını azaltacaktır.
Üretim süresi arttıkça, kullanılan malzemenin tedarikine ilişkin  yapılan tahminlerde sapma olacak bu da gereğinde fazla malzeme alımına ve işletme sermayesinin  verimini düşürecektir.

Kısa üretim süresi özetle ; az stok, az işçilik ve az genel üretim giderleri demektir.
 
KOBİ’lerde  zamana yaygın  olarak önem verilmemektedir. Katma değer yaratan ve yaratamayan faaliyetlerin analizi, işletmelerin zamana daha farklı bir açıdan bakmasını sağlayacaktır. İşletmelerde gerçekleştirilen katma değer analizi ile, katma değer yaratmayan sürelerin azaltılmasına paralel olarak stratejik avantajlar elde edilir.

Üretim süreleri, kayıp ve fireler, tüm stok gruplarında azalmalar olur.
Maliyetler azalır, sabit yatırımların daha etkin kullanılması  sağlanır.
Sermayeye duyulan ihtiyaç azalır, müşteri tatmininde artış sağlanır.
Üretim sürelerindeki kısalma, tüm stok seviyelerinde azalmaya, azalan stok seviyeleri de çalışma sermayesindeki azalma ve esnekliği beraberinde getirir.
İşletme sermayesindeki azalma, borçlanmaya duyulan ihtiyacı ve finans  giderlerini azaltır ve işletmenin karlılığına  olumlu etki yapar.
 
Üretim Süresi İle   İşletme Performansı Arasındaki İlişki

Üretim süresindeki kısalmalar, işletmeler açısından bir çok avantajı beraberinde getirir.   Üretim süresi ve süreç etkinliği  teknoloji ağırlıklı yapılan yatırımlarda yatırıma karar verirken de göz önünde bulundurulması gereken unsurlardır.

Değer mantığına göre, Katma değer yaratmayan faaliyetler, gereksiz kaynak tüketeceğinden  işletme sermayesi maliyetini artıracaktır. Üretim süreç etkinliği ile, katma değer yaratmayan faaliyetler azaltılır ya da ortadan kaldırılmaya çalışılır. Müşterilere kaliteli ve düşük maliyetli ürünleri anında teslim etmek, işletmelerin temel felsefesi olmalıdır. Bu felsefenin temel dinamikleri içerisine; işletmeler tarafından göz ardı edilen “Üretim Süreç Etkinliğinin Ölçülmesi  ve Katma Değer Analizi” konusu yerleştirilmelidir.

İşletmeler, kaynak kullanımı ve faaliyetler arasındaki ilişkiyi değer esasına göre üretilecek ürün ya da hizmete yansıttıkları takdirde, ürün/hizmet maliyeti, işletme için önemli bir rekabet  üstünlüğü  sağlayacaktır.

Sonuç olarak yapılan;  Üretim Süreç Etkinliğinin Ölçülmesi - Katma Değer Analizi gibi çalışmalar, üretim kurumlarının  piyasada göreceli üstünlük kazanmalarını sağlayacak ve   işletmelerinin performansını yükseltecektir.
 
KAYNAK
Kaygusuz Sait Y.,"Stratejik Maliyet Yönetimi ve Bir Uygulama",Yayınlanmamış Doktora Tezi, Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü,2000.
Sistem Analizi – Haluk Erkut
Sistem Analizi ve Planlama – Özel Ergen
 

Üretim Süreçlerinde Etkinlik Ve  Katma Değer Analizile

Makale Başlıkları

 

Makale Listesi


2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
Biymed Eğitim
Kurumsal Eğitimler
Tavsiye Edilen Eğitimler
Kurumsal Eğitimler
Satın Alma Eğitimi

Satınalma çalışanları, uzman, yönetici ve satınalma müdürlerinin katıldığı satınalma yönetimi ve teknikleri eğitimidir. Satınalma konusunda temel bilgileri 2 gün boyunca anlatılmaktadır.

Kurumsal Eğitimler
ileri Derece Satın Alma Yönetimi Eğitimi

Satınalma uzman, şef, yönetici ve müdürleri için ileri seviye satınalma eğitimidir. Satınalma yönetimi üzerine detaylı bilgiler verilmektedir. Tedarikçi ilişkileri, performans yönetimi, Satınalma bütçesi, müzakere teknikleri ve sözleşme yönetimi gibi konuları içerir.

Kurumsal Eğitimler
Yöneticilik Eğitimi

Yönetici, yönetici adayı, patron, yönetim kurulu üyelerinin katılacağı yöneticilik ve liderlik eğitimidir. Bir yöneticinin bilmesi gereken tüm konular (Liderlik, delegasyon, iletişim, zaman, stres, toplantı, çatışma yönetimi) 2 günde çeşitli uygulamalarla anlatılmaktadır.

Kurumsal Eğitimler
Finansçı Olmayanlar için Finans Yönetimi Eğitimi

Yöneticiler, yönetici adayları, patronlar, şirket ortakları, yönetim kurulu üyeleri ve finans konusunda bilgi sahibi olmak isteyen tüm çalışanların katılacağı eğitimde güncel finansal terimler hakkında bilgi verildiği gibi mali tablolar ve bilançoların okunması ve yorumlanması konuları uygulamalı olarak işlenmektedir.

Kurumsal Eğitimler
Depo Eğitimi - Depo ve Stok Yönetimi

Depo çalışanları, Şef, Uzman ve Depo Müdürleri, lojistik ve tedarik Zinciri Çalışan ve yöneticilerinin katılacağı depo yönetimi eğitimidir. Depo ve depolama nedir? Depoya neden gerek vardır. Stoklu ve stoksuz çalışmanın faydaları gibi konular eğitmenin 20 yıllık tecrübesi ile aktarılmaktadır.

Kurumsal Eğitimler
Etkili Pazarlık ve Müzakere Teknikleri Eğitimi

Müzakere yöntemleri ile münakaşalardan kurtulun. Satınalma çalışanları, Şef, Uzman ve Satınalma Müdürleri, Satış çalışanları ve yöneticileri, pazarlık ve müzakere görüşmelerine katılan üst kademe yöneticileri için uygulamalı olarak yapılan bir eğitimdir. Verilen senaryoya bağlı olarak satış ve satınalmacıların bire bire müzakeresi canlandırılmaktadır.

Kurumsal Eğitimler
Raporlama ve Rapor Yazım Teknikleri Eğitimi

Rapor yazan ve sunan tüm çalışanların katılacağı raporlama eğitiminde etkin bir raporun nasıl hazırlanması gerektiği detaylı bir şekilde aktarılacaktır. Raporun Excelden kopyala yapıştırdan ibaret olmadığını eğitim boyunca yazacağınız raporlarla daha da iyi anlayacaksınız.

Kurumsal Eğitimler
Müşteri İlişkileri Yönetimi Eğitimi

Müşteri ile teması olan tüm çalışanlar başta olmak üzere, Satış ekibi yönetim kadrosu, satış destek ekibi, takım liderleri, bireysel satış uzmanları ile satış kadrolarında yer alması düşünülen insan kaynakları eğitime katılabilir. Müşteri ile yüz yüze veya telefonda temas halinde olan tüm çalışanlara yönelik bir eğitimdir.

Kurumsal Eğitimler
Bütçe Eğitimi

Bütçe eğitimi ile bir bütçenin nasıl hazırlanması gerektiği sıfırdan itibaren anlatılmaktadır. Eğitim içerisinde farklı sektörlere ait bütçe örnekleri anlatılmaktadır.