|
GAP Projesinin süregeldiği Güneydoğu Anadolu
Bölgesi’nde faaliyet gösteren sanayi işletmelerinin genel durumu ve
yatırım imkanları ile ilgili aşağıdaki ayrıntılar verilebilir.
1. Bölge İşletmelerinin
Genel Durumu
Gaziantep ili, sanayi profili itibariyle GAP
Bölgesi’nin genel durumundan ayrıcalık göstermektedir ve artık Türkiye’nin
sayılı sanayi illerinden biri konumundadır. Otomotiv, tekstil ve gıda gibi
sektörler öne çıkmaktadır. Bunun dışında Diyarbakır’da mermer,
tarım-tekstil ve gıda, Mardin’de gıda, Adıyaman’da konfeksiyon ve
Şanlıurfa’da da tarım sektörleri imalat sektörlerindeki faaliyet konuları
olarak öne çıkmaktadır. Batman ve Kilis illeri yeni yeni yapılanmaya
başlarken, Siirt ve Şırnak illerinde kayda değer yatırımlar
bulunmamaktadır. Faaliyet gösteren işletmelerin büyük çoğunluğu küçük boy
(10-49 arası işçi istihdam eden) işletme sınıfındadır. Bölge çapında
kalifiye eleman sıkıntısı çekilmektedir.
Yatırım konusu seçilirken genellikle “üretim
odaklı” mantık belirlenmiş olup, önce üretip sonra satma ilkesi
benimsenmiştir. Bu nedenle de işletmelerin çoğunluğu % 20-40 kapasite
kullanım oranına sahiptirler. Kapasite kullanım oranlarındaki düşüklük hem
genel ekonomik durgunlukla, hem de yeni pazarlar yaratamama gibi
nedenlerden kaynaklanmaktadır. İşletmelerin yeni pazarlar yaratma
konusunda da yeterli bilgi birikimine ve yöntemlere sahip olmadıkları
söylenebilir.
Bunun yanında, işletmelerin çoğu aile şirketi
yapısındadır, stratejik plan, hedeflerle yönetim, bütçe oluşturma, maliyet
muhasebesi, süreçlerle yönetim ve en önemlisi kurumsal yönetim tarzından
uzak bir yapılanma söz konusudur. Çoğu 1nci kuşak olan üst yönetim
genellikle düşük eğitimli ve girişimcilik ve işletme yönetimi bilinci
açısından eksiktir. Geriden gelen 2nci kuşak daha iyi eğitimler almış
olup, henüz üst yönetimde söz olamadığı gibi, şu an için karar almada pek
yetkili değillerdir.
Yukarıda da değinildiği gibi üretim odaklı
mantık benimsendiği için, başlangıçta makine-ekipmanlar için gereğinden
fazla kapasiteler seçilmiş, gereksiz yere sermaye bağlanmış ve bu nedenle
de işletme aşamasında “işletme sermayesi yetersizliği” sorunu ortaya
çıkmıştır. Bu sorun ilerleyen zamanlarda da etkili bir nakit yönetimi
yapılamamasıyla birlikte çözülememiş ve rekabet açısından işletmeleri
olumsuz etkilemiştir. İşletme sermayesi yetersizliği, aynı zamanda büyük
miktarlarda hammadde alınamayıp yine büyük partide üretim yapılamadığı
için ihracat ve yeni müşteri bulma imkanları da kısıtlı kalmaktadır.
2. Bölgeye Yatırım Yapma
İmkanları
Özellikle 5084 sayılı teşvik yasası ile
birlikte (daha sonradan değişerek 5350 sayılı yasa oldu) bölgeye yapılacak
yatırımlar için bir takım imkanlar sağlanmıştır. Dolayısıyla, en az 30
işçi istihdam edecek olan yatırımlara,
-
Organize Sanayi Bölgeleri’nde ücretsiz
arsa tahsisi
-
İşçi sigortalarının işveren payına düşen
kısmının %80 oranında karşılanması
-
Vergilerin %80 oranında karşılanması
-
Enerji giderlerinde %20 - %50 arası
indirimler
Gibi imkanlar sağlanmıştır. Özellikle yeniden
yapılanmakta olan Kuzey Irak bölgesine yakınlığı yönünden avantaj yaratan
bölgede, gıda, inşaat ve metal sanayi yönünden yapılacak yatırımlar ciddi
ihracat potansiyeline sahiptir.
3. Danışmanlık Sektörü
Açısından Değerlendirme
Yukarıda işletmelerin genel durumlarından da anlaşılabileceği gibi,
danışmanlık hizmet gereksinimi açısından işletme sayısı oldukça fazladır.
Ancak bu hizmetleri finanse edebilme güçleri de aynı oranda zayıftır.
Dolayısıyla Avrupa Birliği, KOSGEB ve İş-Kur destekli bir takım projelerle
bazı danışmanlık hizmetleri verilmeye çalışılmakta ve firmaların iş
kapasiteleri artırılmaktadır. Ancak özellikle yurtiçi ve/veya yurtdışı
piyasada yeni müşteri bulma, karlılığı artırma, vb. gibi kısa vadede
işletmeye maddi somut çıktı sağlayacak danışmanlık hizmetlerine işletmeler
kolayca fon ayırabilmektedir. Özetle, bedelini ödemeye hazır oldukları
hizmetlerden bağımsız olarak, aşağıdaki hizmetlere ihtiyaç duyulduğu
söylenebilir:
-
Stratejik yönetim sistemi kurma
-
Aile şirketlerinde kurumsallaşma
-
Süreç yönetimi sistemi kurma
-
Genel finansman yönetimi
-
Genel üretim yönetimi
-
Yeni müşteri bulma / pazarlama yönetimi
sisteminin kurulması
-
Karılılığın artırılması
-
Fon kaynaklarına erişim
-
ISO 9001:2000 Kalite Yönetim Sistemi
-
Dış ticaret danışmanlığı
|
