Hamam böceği

0

Hamam böceği

Çekirgeyle akraba bir böcektir. Dünyanın her tarafında yaşar. Düzkanatlılardandır, binden fazla çeşidi vardır. Hamamböceğinin vücudu yassıdır, parlak ve sert bir kabuk içindedir. Hızlı koşar. Genel olarak nemli sıcak yerleri sever. Her çeşit yiyeceği yediği gibi başka böcekleri de yer. Her yerde dolaştığı için pistir, dokundukları şeyleri bulaştırır. Yok etmek için özel, zehirli ilaçlar kullanılır.

Kuzey kutbundan güney kutbuna kadar insanların yaşadığı her yerde rastlanır. Kanatlı ve kanatsız türleri vardır. Basık vücutlu, uzun antenli, benzer bacaklıdırlar. Hızlı koşarlar. Kahverenginden gri ve siyaha kadar çeşitli renkte olanları vardır. Tropik türleri parlak yeşil, sarı kırmızı, portakal rengindedirler. Çizgili olanlarına da rastlanır. Başları, kalkan şeklini almış olan protoraks (ilk göğüs segmenti) ile kısmen veya tamamen örtülüdür. Mağara ve karınca yuvalarında sürekli karanlıkta yaşayanlar gözsüzdür. Uzun antenleri yardımcı duyu kılları ile donanmıştır. Boyları 5 mm ile 7,5 cm arasında değişir.

Birçok türü orman ve tarlalarda insanlardan uzak, tabiatta serbest olarak yaşar. Bunlara örnek olarak tarla hamam böceği gösterilebilir. Tropik bölgelere gidildikçe boyları artar. Çürüyen nebati ve hayvani artık maddelerle beslenirler. Kuvvetli kesici ve çiğneyici ağız parçaları ile çok sert maddeleri bile kemirebilirler. Mutfakta yaşayanlar her türlü yiyecekle beslenir. Bazen çorap, deri, kağıt, tahta ve kumaşları dahi kemirirler. Birkaç türü canlı bitki yiyerek onlara zarar yapar. Yaygın türlerin erkeklerinde gelişkin iki çift kanat mevcuttur. Dişilerde kanatlar daha küçüktür. Bazı türler ise tamamen kanatsızdır. Kanatlar uçmaktan çok, karnı bir zar gibi korumaya yarar. Kanatları olanlar iyi uçucu değildir.

Büyük Amerikan böceği (P. americana) 5 cm boyunda, kızıl kahverenklidir. Sonradan Avrupa’ya da girmiştir. Evlerin iç ve dışında uçar. Yetiştirilmesi kolay ve vücudu büyük olduğundan biyoloji laboratuvarlarında deney hayvanı olarak da kullanılır. Yurdumuza gemilerle sonradan girmiştir. Fırın ve hamamlarda rastlanır. Anavatanı Kuzey Amerika olarak bilinirse de, Afrika menşelidir. Uygun şartlarda saatte 4-5 kilometre hızla koşabilir. Alman hamamböceği (Bjettela germinica) saman renginde, 11-13 mm boyunda küçük olup erkek ve dişileri kanatlıdır. Evlerde yaşar. Anayurdu Orta Avrupa’dır. Evlerimizde en çok rastlanan “Doğu hamam böceği” (Blatta orientalis) 2,5-3 cm uzunlukta parlak siyahımtrak renktedir. Dişilerde kanatlar gelişmemiş olduğundan uçamazlar.

İnsanların bulunduğu her tarafta hamam böceklerine rastlanır. Nemli yerleri sevdiğinden bilhassa mutfaklarda, duvar çatlakları arasında barınır. Geç saatlerde ışık yakıldığında kaçışarak saklanmaya çalıştıkları görülür. Dişi hamamböcekleri yumurtalarını kendileri tarafından meydana getirilen uzunca bir kapsül içinde çift sıra halinde koyarlar. Ergin dişi, yumurta paketini yavrular çıkıncaya kadar beraberinde taşır. Ancak bir tehlike karşısında yumurta kapsülünü bırakarak kaçar. Yumurta sayısı cinslere göre, genellikle 16-40 arasında değişir. Doğu hamamböceğinde 16, Alman hamamböceği kapsülünde 40 yumurta bulunur. Uygun şartlar altında (22°C’de) 2-3 ay zarfında nimfler (yavru) yumurtadan çıkar.

Birinci gömleği kapsülde değiştirdikten sonra kapsülden çıkar. Nimfler ergine benzeseler de kanatsızdırlar. Büyümeleri sırasında birkaç kerre deri değiştirerek kanatlı şekle dönüşürler. Bazı türlerin erginleri de kanatsızdır. Sıcak memleketlerde 9-12 ayda, soğuk yerlerde ise 3-4 senede erginleşirler. 5 sene kadar yaşar ve en çok 5 defa gömlek değiştirirler. Çoğu türler genellikle nisan-mayıs aylarında çiftleşirler. Dışkı ve daha sonra yiyecekler üzerinde gezindiklerinden bakteri ve sporozoaları bulaştırırlar. Gezdikleri yerlerde pis bir koku bırakırlar. Alışkanlıkları şaşırtıcı olduğundan umulmadık yerlerde rastlanırlar. Bu sebepten yok edilmeleri güçtür.

Yassı vücutlu olduklarından rahatlıkla çatlaklar arasında gizlenirler. En iyi korunma çaresi temizliktir. Yiyecekler korunmalı ve evin içinde çöp bırakılmamalıdır. Gün ışığı ve elektrik ışığından hoşlanmadıklarından karanlıkta yuvalarından çıkarlar. Geceleri aniden gelen ışıkta bile çabuk kaybolurlar. Püskürtme ve serpme ilaçlarla yok edilmeleri çok güçtür. Gece besin ararken duyu organlarıyla ilaç serpilmiş kısımları keşfederek ilaç bulaşık olmayan kısımlarda dolaşırlar. Zamanla ilaçlara karşı bağışıklık kazandıkları ortaya çıkmıştır.

Değişik bir ilaç bunları yok ederse de kapsüldeki yumurtalar ilaçtan etkilenmez ve 2-3 aylık kuluçka süresinden sonra evleri tekrar işgal ederler. Pharao karıncalarının mücadelesinde kullanılan yem şeklindeki insektisitler (böcek öldürücüler) kullanılması daha tesirli olmaktadır. Fakat hamamböcekleri yalnız dolaştıklarından bu zehirli yemlere rastlama ihtimalleri kesin değildir ve komşu binalardan her an tekrar bulaşabilirler. Mahalli bir mücadele sistemi uygulanması gereklidir.

Hamam böcekleri çok eski devirlerden beri yaşamaktadır. En bol Karbon Devrinde (zamanımızdan tahminen 350 milyon sene önce) görülmüştür. 20 santimetrelik hamam böceği fosillerine rastlanmıştır. O devredeki hamam böcekleri şimdi dünyada bulunanlardan çok daha fazlaydı. Çıkarılan fosiller, yapı bakımından zamanımız hamam böceklerine benzemektedir. Son zamanlarda Blattaria adlı bir alt takımda incelenmeye başlanmıştır. Dünyada en çok rastlanan böceklerdir. En yüksek binaların çatı katlarında bile rastlanır.

Sözlükte “hamam böceği” ne demek?

1. Hamamböceğigillerden, temiz tutulmayan yerlerde üreyen zararlı bir böcek (blatta orientalis).

Cümle içinde kullanımı

Benim at sineği ile hamam böceğinden ödüm kopar.
– Ö. Seyfettin

Hamam böceği kelimesinin ingilizcesi

n. cockroach, roach, black beetle, croton bug

Bu konuda daha fazla bilgi

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.