ZEKÂ VE AKIL

0
Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

ZEKÂ VE AKIL

 

Her zeki insan akıllı değildir.

 

Gerçek manalarını yitirdikten sonra anlam kay­masına uğrayan ve kavram kargaşası yaratan birçok kelime gibi, zekâ ve akıl sözcükleri de sık sık yanlış anlamlarda ve bağlamlarda kullanılmaktadır.

 

Zekâ (intelligence); bilincin öğrenme, anlama, problem çözme, çözüm üretme, bilinenlerden yararlanarak bilinmeyenleri ortaya çıkarma gücü ve zihinsel yetenekleri kullanabilme özelliğidir.

 

Bu yetilerin çalışma gücü, hızı ve kapasitesi her insanda aynı değildir. Ayrıca zekâ; bu güç ve kapasite dışında -her meyvenin ayrı bir lezzete, kokuya ve renge sahip olması gibi- farklı özellikler de gösterir.

 

Şimdiye dek “özel yetenekler” diye bilinen zekâ türleri, bazı Batılı eğitimbilimciler tarafından 13 ayrı isim altında kategorize edilmişlerdir:

 

1- Matematiksel zekâ

2- Mantıksal ve Analitik zekâ

3- Dil yetenekli (Lengüistik) zekâ

4- Pratik (Sağduyusal) zekâ

5- Ansiklopedik (Genel Kültürcü) zekâ

6- Uyumsal (Interpersonal) zekâ

7- Artistik (Şekilsever/Patternist) zekâ

8- Müzikal zekâ

9- Sezgisel (İçsel/Intuitive) zekâ

10- Duygusal (Emotional) zekâ

11- Atletik (Physical) zekâ.

12- Ruhsal zekâ (SQ)

13- Toplumsal ortak zekâ

 

Dikkat edilecek olursa; ülkemizde ve Batı’da eği­tim programları genellikle ilk 6 tür zekânın geliştirilmesini hedeflemişlerdir. Bu zekâ türleri, büyük çap­ta beynin sol yarım küresinin işlevleri arasında göste­rilmektedir. Sağ yarım kürenin fonksiyonları arasına giren 4 zekâ türünün geliştirilmesi ise, genellikle ih­mal edilmektedir.

 

Konuya biraz daha açıklık getirmek için, beynin sağ ve sol yarımkürelerinde hangi fonksiyonların oluştuğunu sıralamak yararlı olacaktır.

 

Beynin sol yarımküresinde:

 

        Matematik

        Mantık

        Lisan

        Okuma/yazma

        Ölçümler

        Analizler

        Denklem çözümleri

        Rasyonel işlemler

   &nbsp
;   
Redüksiyonist düşünceler, gibi işlevler oluşur.

 

Sağ tarafta ise:

 

        Müzik

        Ritim

        Renkleri algılama

        Resimleme

        Hayal gücü

        Tanıma

         Duygusal iletişim

         Sentezleme

         Konsantrasyon

         Bütüncül (holistik) düşünceler, gibi zihinsel işlevler yer alır.

 

En üstün üretkenlik ve yaratıcılık; beynin iki yarımküresinin yüksek düzeyde iletişimi ve koordinasyonu sonucu ortaya çıkmaktadır. Burada önemle vurgulanması gereken görüş şudur: “Hayal gücü gelişmemiş beyinlere sahip insanların üstün düzeyde yaratıcı olmaları imkânsızdır.” Buradan hareketle; sağ yarımkürenin geliştiril­mesi, en az sol tarafınki kadar önemlidir, denilebilir.

 

Bu konuda altı çizilecek bir nokta da şudur:

“Geri zekâ” başka şey, “eğitimsiz zekâ” bir başka şeydir. Dünyada eğitilmemiş ama çok zeki olan pek ­çok insan vardır.

Genellikle katılımsal olduğu kabul edilen zekânın akıl ve bilinç içindeki yeri, “akıl nedir?” sorusu­nun yanıtından sonra ortaya çıkacaktır.

 

Akıl (reason/mind); bilinç, irade, zekâ, düşün­mek, kavramak, bilmek, karar vermek, hayal etmek, sezmek, dikkat etmek ve hafızaya kaydetmek gibi be­yinsel faaliyetlerin tümünü kapsayan geniş bir kav­ramdır. Aklın ne olduğunu tam olarak anlamak için içe­riğini tanımak gerekir. Aklı oluşturan özellikler şunlardır:

 

• Anlama gücü: Sözcükleri ifade ettikleri gerçek ve mecazi anlamlarıyla kavrayabilme ve birbirinden ayırabilme,

 

• Anlatma gücü: Duygu ve düşünceleri anlaşılır şekilde ifade edebilme,

 

  Eşleme gücü: Kavramlar ve fikirler arasındaki özel ilişkileri bulabilme ve bağlantıları kurabilme,

 

  Analiz gücü: Benzerlik ve farklılıkları ayırt e­debilme ve bir bütünü öğelerine ayırabilme,

 

  Sentez gücü: Öğelerine ayrılmış bir bütünü tekrar birleştirebilme,

 

  Bellek gücü: Bilincin farkına vardığı her şeyi hafızaya kaydedebilme ve hatırlayabilme,

 

  Düşleme gücü: Kavramları iki veya üç boyutlu olarak hayal etme ve hayal gücünü düşüncede kulla­nabilme,

 

  Sayı gücü: Kavramları, adetleri ve miktarları ile algılayabilme ve basit
aritmetiksel işlemleri zihin­den yapabilme,

 

  Sonuçlama gücü: Tümdengelim ve tümevarım yöntemleri ile genel ve özel sonuçlara varabilme,

 

  Gözlem gücü: Bakarak görme ve detayları uzun vadeli belleğe kaydedebilme,

 

  Sezgi gücü: Birdenbire gerçekleşen bilme işi,

 

  Kavrama hızı ve gücü,

 

  Tepki hızı ve dengesi,

 

  Düşünce ve davranışlarda hassas olabilme,

 

  Kararlılık ve hedef belirleyebilme,

 

• Uyum sağlayabilme,

 

  Esnek davranabilme,

 

  Konsantre olabilme,

 

  Organize olabilme ve edebilme,

 

  İnisiyatif gösterme,

 

  Tavır kazanma,

 

  Özgüven ve liderlik,

 

  Üretkenlik ve yaratıcılık,

 

  Etkileyebilme gücü,

 

  Etkilenme duyarlılığı.

 

İşte, aklın bütün bu özelliklerini geliştirebilmiş olduğumuz oranda “akıllı” sayılırız. Bunları tanıdıkça da, kendimizi ve başkalarını daha yakından tanıyabilme olanağına kavuşabiliriz.

 

Teşekkürle, sevgi ve saygıyla…

Mehmet Sağlam

 

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.
Share.

Leave A Reply